Gaszenie pożarów lasów — samoloty, śmigłowce i zastępy naziemne

Zrzut wody albo wody ze środkiem opóźniającym palenie nie wygasza ognia. Schładza pas roślinności przed frontem i zmniejsza intensywność płomienia na tyle, żeby zastępy naziemne mogły podejść bliżej i wykonać przecinkę albo ułożyć linię gaśniczą.

Skuteczność zrzutu spada gwałtownie przy silnym wietrze — woda rozprasza się przed dotarciem do ziemi. Dlatego przy wietrze, który najbardziej rozdmuchuje pożar, lotnictwo jest najmniej skuteczne. To jeden z paradoksów tej pracy.

Drugi paradoks: im gęstszy dym, tym trudniej trafić. Piloci potrzebują widoczności na podejściu, a nad dużym pożarem widoczność bywa zerowa.

• Samoloty amfibijne typu Canadair — nabierają wodę w locie, ślizgając się po powierzchni morza lub jeziora przez kilkanaście sekund. Zabierają jednorazowo kilka tysięcy litrów. Ich przewaga to krótki cykl: przy zbiorniku blisko pożaru wracają nad ogień co kilka minut.
• Lekkie samoloty rolnicze przystosowane do gaszenia, jak Air Tractor w wersji wodnosamolotu, zabierają mniej wody, ale są tańsze w eksploatacji i operują z krótkich pasów. Sprawdzają się przy mniejszych, wcześnie wykrytych pożarach.
• Śmigłowce z workiem podwieszanym — najprecyzyjniejsze narzędzie. Mogą nabierać wodę z małych zbiorników, basenów przeciwpożarowych, a nawet z hotelowych basenów. Zrzucają dokładnie tam, gdzie wskazuje dowódca akcji.

W terenie górskim i w kanionach śmigłowiec bywa jedynym środkiem, jaki w ogóle może zadziałać — samolot potrzebuje przestrzeni na wyprowadzenie z nurkowania, a nad wąską doliną jej nie ma.

To pytanie wraca za każdym razem, gdy ludzie widzą łunę i nie widzą samolotów. Powodów jest kilka:

• Noc. Samoloty gaśnicze co do zasady nie pracują po zmroku — nabieranie wody z powierzchni i zrzut na niskiej wysokości bez widoczności byłyby zbyt ryzykowne. Część krajów używa nocą śmigłowców z noktowizją, ale to wyjątek, nie standard.
• Silny wiatr. Turbulencja nad pożarem plus podmuch to warunki, w których zrzut jest nieskuteczny, a lot niebezpieczny.
• Dym i słaba widzialność na podejściu.
• Drony i inne statki powietrzne w rejonie. Pojawienie się prywatnego drona nad pożarem wstrzymuje loty — to realny problem, za który w wielu krajach grożą surowe kary.

Dlatego nocna zmiana wiatru jest tak groźna: to moment, w którym pożar przyspiesza, a najskuteczniejsze narzędzie jest uziemione do świtu.

Zastępy naziemne wykonują trzy rzeczy, których lotnictwo nie zrobi:

• Linie gaśnicze i przecinki — pas oczyszczony z roślinności aż do gruntu mineralnego, ręcznie albo buldożerem. Ogień dochodzi do niego i nie ma czym palić dalej.
• Wypalanie kontrolowane — celowe podpalenie pasa przed nadchodzącym frontem, żeby pozbawić go paliwa. Technika trudna i stosowana przez doświadczone jednostki.
• Dogaszanie — najbardziej żmudny etap. Ognisko, które wygląda na wygaszone, potrafi tlić się w ściółce i korzeniach kilka dni, a przy zmianie wiatru odżyć.

Dlatego akcja trwa długo po tym, jak z płomieni zniknęły z relacji telewizyjnych.

Kraje Unii korzystają z unijnego mechanizmu ochrony ludności: państwo dotknięte pożarem może poprosić o pomoc, a inne wysyłają samoloty, śmigłowce i moduły naziemne. Część floty jest utrzymywana w gotowości sezonowej i rozmieszczana w krajach południa na czas lata.

W praktyce oznacza to, że przy dużym pożarze w Grecji czy Chorwacji nad ogniem pracują załogi z kilku krajów jednocześnie. Ma to jednak koszt czasowy — przebazowanie i wdrożenie w akcję liczy się w godzinach.

Dane historyczne o powierzchni pożarów w Europie publikuje EFFIS, system Komisji Europejskiej.